بررسی اثر شیفت های کاری غیر معمول و کم خوابی بر عملکرد شناختی در کارگران صنعت خودرو سازی

فاطمه دهقانی ، فریده گلبابایی ، فریبرز امیدی ، سید ابوالفضل ذاکریان*

دانشگاه علوم پزشکی تهران ، zakerian@tums.ac.ir

زمینه و هدف: چرخه خواب و بیداری یکی از چرخه های مهم بیولوژیک است که تحت تاثیر عوامل مختلف محیطی، فیزیولوژیکی و کاری دچار تغییر می شود. در محیط های کاری، عوامل زیادی این چرخه را تحت تاثیر قرار می دهد که یکی از مهمترین آن ها شیفت های کاری غیر معمول می باشد عدم استراحت و خواب ناکافی در افراد دارای شیفت های کاری غیر معمول باعث اثرات سوء بر سلامتی آن ها نظیر کاهش عملکرد شناختی می شود. هدف از این مطالعه بررسی اثرات کوتاه مدت ناشی از کم خوابی بر عملکرد شناختی افراد می باشد.

روش بررسی: مطالعه حاضر به صورت مقطعی در میان 80 نفر از کارکنان قسمت رنگ در یک صنعت خودرو سازی انجام گرفت. جهت بررسی اثر شیفت کاری عملکردهای شناختی افراد در دو مرحله یک مرتبه زمانی که شب قبل دارای استراحت و خواب کافی بوده اند و یک مرتبه در حالتی که به علت شیفت کاری غیر معمول شب قبل خواب کافی نداشته اند مورد بررسی قرار گرفت. عملکرد شناختی افراد با استفاده از نرم افزارهای عصبی شناختی کامپیوتری شامل N-Back به منظور ارزیابی حافظه کاری، استروپ جهت ارزیابی توجه انتخابی و زمان واکنش ساده به منظور سنجش زمان واکنش مورد ارزیابی قرار گرفت. کلیه تست ها از زمان شروع شیفت کاری صبح تا قبل از ظهر در مکانی آرام به دور از سر و صدا انجام شد. از آزمون های آماری آنالیز واریانس یک طرفه، آزمون تی زوجی و آنالیز همبستگی پیرسون جهت بررسی ارتباط میان متغیرهای مورد مطالعه استفاده شد.

یافته ها: آنالیز تی زوجی نشان داد که نمرات مربوط به حافظه کاری و توجه انتخابی هنگامی که کارگران در شیفت صبح بسر می بردند و دچار محرومیت از خواب بودند ضعیف تر از زمانی بود که از خواب کافی در شب قبل بهره مند بودند (05/0 p<). میانگین نمرات مربوط به حافظه در دو حالت با استراحت و بدون استراحت به ترتیب برابر با و 79/5 ± 12/100و 13/10±23/85 ( ماکسیمم نمره 120 میباشد) و همچنین نمرات مربوط به توجه انتخابی به ترتیب 4/4± 27/8 و
3/1± 51/2 به دست آمد. همچنین نتایج آنالیز پیرسون بیانگر همبستگی قوی بین میزان ساعات خواب و نمرات حافظه
( 67/0= r2) و همچنین همبستگی نسبتاً خوب بین ساعت خواب و تعداد خطا در متغیر توجه (44/0- =r2) بود.

نتیجه گیری: به طور کلی کمبود خواب ناشی از شیفت های کاری غیر معمول بدنبال در نظر نگرفتن زمان استراحت کافی در تغییر دو شیفت، باعث کاهش عملکرد شناختی افراد در حوزه های حافظه و توجه انتخابی شد. در سیستم های کاری با شیفت های غیر معمول تنظیم و تغییر برنامه کاری به منظور در نظر گرفتن ساعت کافی استراحت بین دو شیفت به منظور افزایش کارایی و کاهش خطای انسانی ضروری به نظر می رسد.

واژه‌های کلیدی: شیفت کاری، بی خوابی، عملکرد شناختی، صنعت خودرو.

متن کامل [PDF 1426 kb]

نوع شناسی رفتار و نگرش کشاورزان نسبت به سلامت حرفه ای کشاورزی در استان کرمانشاه

پوریا عطائی ، سمیه مرادحاصلی* ، مسعود مطلبی قاین

، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ، s.moradhaseli@modares.ac.ir

چکیده:

زمینه و هدف: در سراسر جهان کشاورزی یکی از مشاغل مهم و در عین حال پر حادثه به­شمار می­رود. رفتار سلامت حرفه­ای از جمله مهم­ترین، عواملی است که بر بروز حوادث و بیماری­های ناشی از کار کشاورزی مؤثر است. لذا، هدف مطالعه حاضر بررسی نوع ­شناسی نگرش و رفتار سلامت حرفه­ای کشاورزان استان کرمانشاه، ایران بود.

روش بررسی: تحقیق حاضر به شیوه توصیفی- پیمایشی انجام شد. جامعه آماری این تحقیق را کشاورزان استان کرمانشاه، ایران (N= 126900) تشکیل دادند که حجم نمونه 382 کشاورز تعیین گردید (n= 382). ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق­ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن توسط متخصصین بهداشت حرفه­ای و پایایی آن از طریق انجام یک مطالعه راهنما و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. برای گزارش و تجزیه­وتحلیل داده­ها از ضریب تغییرات، انحراف معیار، میانگین رتبه­ای و نیز آزمون تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد.

یافته­ ها: یافته­ها نشان داد که کشاورزان از چهار نوع نگرش بوم­گرایانه (16/11)، اقتصادگرا (79/13)، کارمحور (38/17) و سلامت­محور (29/14) و چهار الگوی رفتاری ساختارمند (73/20)، انگیزشی (27/8)، پیشگیرانه (08/10) و خودمحورانه (25/14) پیرامون سلامت حرفه­ای پیروی می­کنند. تبیین کل واریانس نگرش­ها 34/53 درصد و رفتار 64/56 درصد بود.

نتیجه­ گیری: می­توان نتیجه گرفت که کشاورزان نگرش­های متفاوتی را نسبت به سلامت حرفه­ای در محیط کار دارند و براساس آن الگوهای رفتاری متنوعی را در محیط کار بروز می­دهند. می­توان پیشنهاد داد که دست­اندرکاران بخش کشاورزی و بهداشت با مشارکت یکدیگر به تغییر نگرش­های مغایر با سلامت حرفه­ای کشاورزی بپردازند. برای بروز رفتارهای سلامت حرفه­ای اقدامات حمایتی و پشتیبانی بخش دولتی و خصوصی می­توانند الگوهای رفتاری کشاورزان را به سمت رفتارهای ساختارمند و پیشگیرانه تغییر دهد.

واژه‌های کلیدی: تحلیل عاملی اکتشافی، رفتار سلامت حرفه‌ای، سلامت کشاورزان، کار سالم، کشاورزی.

متن کامل [PDF 913 kb]